Народны пісьменнік. «Чалавек у вайну» Івана Чыгрынава

Народны пісьменнік Іван Чыгрынаў упершыню ў беларускай літаратуры паказаў гераічны беларускі народ, які ганарова засведчыў сябе дзейсным суб’ектам сусветнай гісторыі ў час вайны. У сваіх раманах ён апісаў беларускую вайну і мір.

«Цемныя хмары тушаць светлыя мары»

Іван Чыгрынаў на вайне з маленства. Нарадзіўся пісьменнік 12 студзеня 1934 г. у вёсцы Вялікі Бор Касцюковіцкага раёна. Не паспеў хлапчук выбегацца каля прыгожай Бесядзі і надыхацца баравымі духмянасцямі, калі гэты цудоўны дзіцячы эрмітаж узарвала вайна. Вайна зруйнавала жыцце. Забрала бацьку на фронт. Закрыла школу, каб дзеці не вучыліся і Іван не стаў пісьменнікам. На вясковай вуліцы зніклі дзіцячыя забавы. Толькі сабакі брахалі на нямецкіх салдат і паліцэйскіх. Чыгрынаў прайшоў вайну ад пачатку і да вызвалення Беларусі. Пазней ўспамінаў, як быў партызанскім разведчыкам. Здаралася ў вайну, што ў беларускіх дзяцей быў недзіцячы ваенны абавязак. У пагрозлівую хвіліну яны былі «вачыма» партызан.

Статья по теме

«Талент паэта – мудрасць народа». Генадзь Бураўкін - выдатны майстар паэзii

Так што Чыгрынаў «з дзяцінства застаўся на вайне». Нават калі прыйшла чаканая перамога, вайна для беларускага народа не закончылася. Дамоў не вярнуліся многія салдаты, не прыйшоў і бацька Івана. Але як божы дар засталася школа. Настаўнікі, кнігі адкрылі перад ім чароўны свет, напоўнілі думкі паэтычнымі вобразамі. Чыгрынаў у старэйшых класах піша вершы і друкуе іх у раённай газеце. Ён імкнецца пазнаць прыгажосць мастацкага слова, выкласці ў вершах свае мары. На шчасце, ваеннае ліха не зацямніла душу падлетка смяротнай жудасцю, а ўмацавала характар валявы, цверды, мужны. І да яго існасці слова «чыгрын» - чалавек моцны, разважлівы, мудры.

Пасляваенная рэчаіснасць адкрывала перад юнаком незвычайныя жыццёвыя дарогі і пасылала іншы раз шчаслівыя падарункі лёсу. Родную Саматэвіцкую школу, дзе вучыўся Чыгрынаў, наведваў таленавіты паэт А. Куляшоў.  Адзін паэтычны ўрок, дзе Чыгрынаў чытаў свой верш на вачах у вядомага паэта, стаў вызначальным для вырашэння жыццевага шляху. На мастацкай дарозе сустрэліся народны паэт Аркадзь Куляшоў і будучы народны пісьменнік Іван Чыгрынаў.

У школе і ва ўніверсітэце, на аддзяленні журналістыкі БДУ, куды ён паступіў у 1952 г., «свет шчасліва перавярнуўся», і ўжо «светлыя мары патушылі цёмныя хмары». Ва ўніверсітэце ўзышла мастацкая зорка пісьменніка. Гэта было божае прызначэнне. Жыцце ў вайну вылучыла свайго таленавітага летапісца.

«Свабода - выбар народа»

Пасля заканчэння ўніверсітэта Іван Чыгрынаў зноў «пайшоў на вайну», толькі ўжо ў літаратуры. «Я праваяваў вайну. Я ў ёй жыву», - гаварыў Іван Гаўрылавіч у адным інтэрв'ю. Перажытая трагедыя не адпускала яго душу. «Жудасць вайны стаіць над маім лёсам», – гаварыў пісьменнік. У шматлікіх апавяданнях ён адкрываў непераадольныя вытокі народнага процістаяння іншаземнаму гвалту і крываваму разбою фашыстаў на нашай зямлі.

Пісьменнік рыхтаваў фундамент для стварэння эпахальнай карціны жыцця беларускага народа ў вайну. Не на вайне, а «у вайну». У вайну, якая нясе чалавеку смерць. У вайну, калі жыццё, насуперак злу, пераадольвае ўсе беды і прадаўжаецца. Гэты мастацкі вобраз – філасофская ідэя ўсёй пяцітомнай эпапеі Чыгрынава. Звышцяжкае жыццё беларускага народа ў вайну ўскалыхнулася пагрозлівай хваляй у рамане Чыгрынава «Плач перапёлкі», а затым расцяклося магутнай плынню па ўсёй творчасці пісьменніка. Унікальная, рэалістычная і ўражлівая праўдзівасцю мастацкая карціна жыцця народа ў вайну ўпершыню была так маштабна прадстаўлена ў беларускай літаратуры. Пісьменнік знайшоў адметную назву свайму раману - «Плач перапёлкі». У паданнях беларускай даўніны птушка-перапёлка - сімвал вернасці, мужнасці і гармоніі.

Вайна згвалтавала жыцце, плакала перапёлка, зняважыла беларускі народ, знішчыла мільёны людзей. Пагрозу пагібелі, як смяротную пятлю, павесілі фашысты над беларусамі. У гэты расстрэльны час зло і нянавісць к захопнікам узнялі людзей на барацьбу за жыццё, за свабоду. Пазней Чыгрынаў скажа, што беларусы ў вайну прыкладна здзівілі суседнія народы сваім подзвігам. Уся Беларусь была на вайне. Яна ваявала за лініяй фронта ў тыле ворага. Там было дзве аблогі супраць акупантаў. Партызанскі фронт у пушчанскіх прасторах і падпольныя групоўкі ў гарадах і вёсках. Беларусы ў вайну жылі, каб змагацца.

У раманах Чыгрынава лёсы людзей былі такія складаныя, як і сама вайна: адны змагаліся на фронце, другія спрабавалі прыстасавацца да акупацыйнай улады. Многія пайшлі ў партызанскія атрады, а некаторыя апранулі паліцэйскія мундзіры. Аднак вайна ўсім паказала, што яна прыйшла як смяротнік і яе наступствы – бясконцыя ахвяры на фронце і ў акупацыі, неапраўданае зладзейства фашыстаў супраць нас. Плач перапёлкі гучаў жалобна, гучна, прызыўна і паступова ўздымалася народная сіла супраць вайны.

Пад фашысцкім прыгнетам, вобразна вызначае Чыгрынаў, беларусы вырашылі яшчэ адну нацыянальную задачу – выратавалі сваіх дзяцей. Салдаты ваявалі на фронце, а дома засталіся іх сем’і. У Чыгрынавых было восем дзяцей. У маёй мамы нас пяцера. А ў суседаў праз вуліцу – дзесяць. Нашы мамы звыш мужна выстаялі фронт абароны сваіх дзяцей. Уздымем высока голас павагі святым беларускім жанчынам, якія захавалі будучыню беларускага народа.

Статья по теме

Томный вопрос. Пользуются ли спросом библиотеки и какое будущее их ждет?

«Наша сіла была ў нянавісці да акупантаў. Народ не мог не паўстаць супраць фашысцкага зверства. І народ паўстаў!» – яскрава, падрабязна, па-ваеннаму сурова піша Іван Чыгрынаў. У лагеры за калючым дротам, у аблозе фашысцкіх войск, пад паліцэйскім наглядам, там, дзе, здавалася, не заставалася паветра для ўздыху, – народ паўстаў, выстаяў і перамог! Беларусы не аддалі сваю зямлю ў каланіяльнае рабства. Прызыў перапёлкі, птушкі любові і вернасці, пачула ўся Беларусь. Беларусы ў вайну захавалі за сабой права на існаванне ў гісторыі. «Вайна – гэта не толькі наша боль і бяда, але і слава», – гаварыў народны пісьменнік.

«Ісціна не знікае – праўда перамагае»

Іван Чыгрынаў – адзін з яркіх інтэлектуалаў у справе фарміравання нацыянальнай мастацкай інтэлігенцыі. Значную частку свайго жыцця ён прысвяціў рэдактарскай працы ў часопісах «Полымя» і «Спадчына». Гэта быў каштоўны вопыт пазнання рэчаіснасці праз творы аўтараў, якія ён рэдагаваў, і магчымасць заўважыць малады талент. Тады мастацкая зорка абавязкова загарыцца. Творчы аўтарытэт Івана Чыгрынава ў 1976 г. вылучае яго на працу сакратаром праўлення Саюзу пісьменнікаў Беларусі. Уплывовы і слынны грамадзянін у 1986 г. быў абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР. Пісьменнік быў таленавітым мастаком і аўтарытэтным дзяржаўным дзеячам. Гэты перыяд яго жыцця напоўнены «залатым дажджом мастацкіх твораў». Выходзяць з друку раманы «Апраўданне крыві», «Свае і чужыя», напісаны шматлікія апавяданні. У тэатрах паказваюць спектаклі па яго п’есах.

Творы Чыгрынава «пайшлі» у кіно. Рэжысер Ігар Дабралюбаў стварыў дзевяць серый фільма «Плач перапёлкі». У Беларусі кінаэпапея пра жыццё ў вайну стала выдатнай мастацкай з’явай, маштабным кінафестывалем аб змаганні беларускага народа за сваю свабоду. Прызнанне таленту пісьменніка ўшанавана ў мастацкіх пераводах яго твораў больш чым на дзесяць замежных моў. Гэта чыннасць для Чыгрынава – гонар і міжнароднае прызнанне мастацкай каштоўнасці беларускай літаратуры. «Раман – вышэйшая адзнака сталасці не толькі літаратуры, але і народа», – мудра зазначаў пісьменнік. Патрэбна яшчэ раз ганарова падкрэсліць, што барацьба беларусаў з фашысцкімі захопнікамі стала павучальным прыкладам ахвярнага гераізму для многіх народаў. Аўтарытэт і павага да беларусаў у міжнародным супольстве адзначана тым, што Беларусь пасля Вялікай Айчыннай вайны займела чыннасць быць адной з заснавальніц ААН.

Іван Чыгрынаў сваім жыццем і творчасцю сведчыў: ісціна заключаецца ў тым, што беларускі народ жыве па волі Бога на ўручанай яму на вечнае карыстанне зямлі як вышэйшай каштоўнасці яго быцця. Гэта з’яўляецца першаснай высновай для зберажэння і абароны гэтага нацыянальнага багацця. Па Чыгрынаву – такі бясконцы шлях Беларусі ў гісторыі. Праўда заўседы на баку народа, які бароніць свае права на існаванне, дараванае Богам. Гэта выпакутавана, адваёвана беларусамі і сцверджана ва ўсіх раманах пісьменніка. У змесце раманаў жыве беларускі народ, з боем выходзіць з цемры акупацыі і пачынае жыцце без вайны. Цяжка, пакутліва, але з надзеяй і ўпэўненасцю, што ў цябе больш не выстраляць. Творчасць пісьменніка з’яўляецца маральна-этычнай крыніцай, што можа выцякаць толькі з ахвярнасці, мужнасці і непераадольнага духа беларусаў. Ісціна твораў Чыгрынава ў тым, што беларускі народ не мог паступіцца сваёй свабодай, а праўда ў тым, што мужны народ немагчыма перамагчы.

Новость по теме

Какие книги популярны у белорусов, рассказали в Национальной библиотеке

У 1992 г. Чыгрынаву было прысвоена ганаровае званне «Народны пісьменнік Беларусі». Мастак увайшоў у вышэйшы калегіум інтэлектуалаў рэспублікі. Народным ён быў па званні і сутнасці вызначэння ідэй перспектыўнага развіцця беларускай дзяржавы. Ідэалогія яго творчасці заснавана на неабходнасці згуртавання беларускага народа вакол ідэі свабоднага жыцця. Народ, які адзначыўся ў сусветнай гісторыі як волат мужнасці і пераможнай барацьбы за свае права прадаўжаць і развіваць цывілізацыю, заслужыў гэту жыццёвую ўзнагароду. Уладкоўваць свабодную і незалежную дзяржаву, лічыў Чыгрынаў, патрэбна на аснове нацыянальнай ідэі свабоднага жыцця і цывілізаванага развіцця грамадства.

Раманы Чыгрынава сталі адкрыццем нашага народа ў сусветнай гісторыі. Народа, які перамог у вайне, калі чалавек знаходзіцца пад варожым прыцэлам і мяжа паміж жыццем і смерцю вымяраецца імгненнем. У інфармацыйнай прасторы Чыгрынаў «пасяліў» вобраз беларускага народа – змагара супраць зла за свабоду, супраць смерці за жыццё.

Народны пісьменнік, чынны грамадзянін Беларусі Іван Гаўрылавіч Чыгрынаў адышоў на неба ў 1996 г. Вечным рэквіемам яго слаўнага жыцця гучыць эпапея «Плач перапёлкі». Беларускаму народу ён завяшчаў Мір.

Прафесар Алег Слука